Down sendromu tarama testleri prenatal risk değerlendirilmesi amacıyla rutin olarak uygulanmaktadır.Down sendromu (trizomi 21) 700 canlı doğumdan 1’inde rastlanan, en yaygın kromozom anomalisidir. Anne yaşının artması ile paralel olarak Down sendromu görülme riski de artar. Down sendromunun kesin tanısı fetal kromozom analizi ile konur. Genetik analiz için amniosentez veya koryon villus biyopsisi gibi invazif uygulamalar gereklidir. Bu invazif girişimler sonucunda %0.5-%1 oranında gebelik düşükle sonlanmaktadır. Bu nedenle kromozom anomalili bebek doğurma riski yüksek gebeleri saptayarak sitogenetik analiz gereksinimini azaltan tarama testleri öncelikle tercih edilmektedir.
1990’lı yıllarda yeni bir tarama yöntemi olarak gebeliğin 11. ile 14. haftaları arasında 1. trimester tarama testi uygulanmaya başlanmıştır. Bu testte ultrasonografik olarak bebeğin ense kalınlığı (nuchal translucency- NT) ölçülerek ve anneden alınan kan örneğinde serbest beta hCG ve PAPP-A (pregnancy – associated plasma protein A) analiz edilerek değerlendirme yapılır.
I. TRİMESTER DOWN TARAMA TESTİNİN BİYOKİMYASAL PARAMETRELERİ
1. trimester’de kromozomal anomalilerin saptanmasında kullanılan en önemli iki parametre PAPP-A ve serbest ß-hCG’dir. Gebeliğin 8. ile 14. haftaları arasında farklı biyokimyasal parametreler anne yaşı ile birlikte değerlendirildiğinde sadece PAPP-A ve serbest ß-hCG’nin trisomi 21 saptanmasında önemli olduğu görülmüştür . Örnek alınması için en uygun zaman gebeliğin 11.-13. haftaları arasında olan dönemdir. Aynı dönemde gebelik haftasının CRL ölçümü ile de doğrulanması gerekmektedir. Böylece gebelik yaşı ile bu biyokimyasal parametreler arasında doğru bir korelasyon sağlanır. Normalde gebelik ilerledikçe anne kanında serbest ß-hCG düzeyi azalır. Down sendromundan etkilenen olgularda 1. trimester’de serbest ß-hCG düzeyinin sağlıklı gebelere göre iki kat yüksek olduğu görülmüştür. Diğer bir parametre PAPP-A ise plasenta tarafından üretilen özgül bir glikoprotein olup gebelik haftası ilerledikçe serum düzeyi artar. Down sendromunda 1. trimester’de PAPP-A düzeyi normal gebelere göre daha düşük bulunmuştur. Anne yaşı ile birlikte bu iki biyokimyasal parametrenin kombinasyonu sonucunda trizomi 21’li fetusların yaklaşık 2/3’ü saptanabilmektedir.
Gebeli¤in 11. ile 14. haftaları arasındaki dönemde ense kalınlığının ultrasonografik olarak ölçümü oldukça hassas bir parametredir. Beraberinde CRL de ölçülmelidir. Düşük NT kalınlığı fizyolojiktir. NT’nin çapı arttıkça fetal anomali (kromozomal anomaliler, kalp anomalileri, vb.) riski artar. Trizomi 21 olgularının %72’sinde fetal NT kalınlığı normal sınırın 95. persantil üzerindedir. NT, anne yaşı ile birlikte değerlendirildiğinde trisomi 21 riski taşıyan olguların yaklaşık 2/3’ü saptanabilir. NT ölçümü bu testin en önemli parametresini oluşturmaktadır. İyi bir NT ölçümü gelişmiş bir ultrasonografi cihazı ile bu konuda sertifikalı doktorlar tarafından FMF ( Fetal Medicine Foundation) ‘in belirlediği prensipler doğrultusunda yapılmalıdır.
I. TRİMESTER DOWN TARAMA TESTİ UYGULAMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR:
- NT ölçümü iyi bir ultrasonografik cihaz ile yapılmalıdır.
- NT ölçümü ile birlikte aynı zamanda mutlaka CRL ölçümü de yapılmalıdır.
- Burun kemiği ölçümü yapılmalıdır. Down sendromlu bebeklerin 2/3 ünde burun kemiği yoktur veya ufaktır,
- Ultrasonografik ölçümlerin yapıldığı aynı gün içerisinde anneden kan örneği alınır.
CRL ölçümü ile gebelik haftası doğru olarak saptanacak ve böylece serumda analiz edilen
biyokimyasal parametreler (serbest ß-hCG, PAPP-A) ile gestasyonel yaşı arasında doğru
bir korelasyon sağlanacaktır.
1. trimester Down tarama testinde fetal ultrasonografik ölçümler ile anne serumunda biyokimyasal parametrelerin ölçümü aynı gün içerisinde yapıldığndan gebelik haftası doğru olarak saptanır. Böylece trizomi 21 açısından risk de doğru hesaplanacağından 2. trimester tarama testinin yalancı pozitiflik oranının yüksek olmasının neden olduğu gereksiz invazif girişimlere yol açmayacaktır.
Bu testin bir diğer avantajı çoğul gebelikler için de güvenilir bir şekilde uygulanır olmasıdır. Çoğul gebeliklerde her fetus için ayrı ayrı risk hesaplanır. Testin çoğul gebeliklerde trisomi 21 saptama oranı %89’dur.
Sonuç olarak; 1. trimester Down tarama testi daha erken dönemde ve daha hassas olarak ( %90 oranında) Down sendromu riskinin hesaplanmasına imkan sağlamaktadır. Tarama testi sonuçları değerlendirildiğinde yüksek riskli gruptaki gebelere gerekli görülür ise fetal kromozom analizi yapılır.