Erkeğin değerlendirilmesinde, hikaye, muayene ve semen analizi gerekir. Erkekte yaş artması ile üreme potansiyelinde azalma, kadınlardaki kadar belirgin değildir. Erkekte ilerleyen yaşla birlikte üreme potansiyelinde azalma, sigara içimi, aşırı alkol tüketimi, zehirli atıklara maruz kalma, ilişki sıklığında azalma nedeniyle olabilir.
Hikayede, doğuştan olan genital sistem bozuklukları, geçirilmiş genital enfeksiyonlar ve travma sorgulanır.
Yakın zamanda geçirilmiş ateşli bir hastalık sperm sayısını ve hareketlerini azaltabilir. Bazı ilaçların kullanımı ( nitrofurantoin, fenoksibenzamin, rezerpin, guanethidine, metildopa ), aşırı sigara ve aşırı alkol kullanımının da olumsuz etkileri vardır.
Semen analizinde bozukluk olduğu durumlarda, erkeğin üroloji uzmanını görünmesi gerekir. Üroloğun yapacağı muayene, tetkikler, hormonal değerlendirme, ultrason ile sebep bulunmaya çalışılır. Varikosel açısından değerlendirilir.
Semen analizinin bozuk olduğu durumlarda, tetkikin 4-6 hafta ara ile 2 veya 3 kez tekrarlanması gerekir. Çünkü yakın zamanda geçirilmiş bir ateşli hastalık veya ilaç kullanımı sperm sayı ve kalitesini bozacaktır.
Semen analizi 3-4 günlük cinsel perhiz sonrası yapılmalıdır. Eğer laboratuar dışında örnek alıp sonra laboratuara götürülecekse, mutlaka en geç 1 saat içerisinde ve vücut sıcaklığında korunarak ( termos içerisinde ) götürülmelidir.
Normal semen parametreleri şöyledir :
Hacim 2-5 ml
Ph 7.2-7.8
Likefaksiyon süresi 30 dakika altı
Sayı 20 milyon / ml ‘in üzeri. ( ideali 60 milyon / ml üstü. 30 milyon / ml üstünde
gebelik şansı yüksek. 20-30 milyon / ml gebelik olabilir )
Motilite ( hareket ) 1 saat sonra ileri hareketli toplamı % 60’dan fazla olmalı,
Morfoloji ( yapı ) En az % 14 sağlıklı olmalı ( kruger kriteri ). %4-14 arası gebelik olabilir. %4’ün
altı gebelik olmaz.
Lökosit 1 milyon / ml’den az olmalı
Vitalite % 75’den çok olmalı
Sperm sayısı düşük erkeklerde ( subfertil ) hormonal bozukluklar çoğu zaman etkili değildir. Bu nedenle erkekte hormonal değerlendirme tanı ve tedavide ek katkı sağlamaz. Sadece hipotalamik hipogonadismde hormon tedavileri etkili olabilmektedir.
Sperm olmadığı durumlarda ( azospermi ) testisden biyopsi yapılmalıdır. Eğer biyopside sperm bulunursa kanallarda tıkanıklık var demektir.